Wanneer iemand ongeneeslijk ziek is, is de kwaliteit van zijn leven heel belangrijk. Met goede palliatieve zorg kan deze levensfase zo comfortabel mogelijk verlopen. Lichamelijke klachten kunnen behandeld worden met medicijnen en zorg. Wat de meest voorkomende klachten in de palliatieve fase zijn, kun je in dit artikel lezen.

  • Pijn: Bij 64 procent van de mensen met een vergevorderd stadium van kanker komt matige tot ernstige pijn voor. Op het eind is dit percentage nog hoger. Ook bij andere ongeneeslijke ziekten, zoals ALS, MS of COPD,  is er vaak sprake van pijn (respectievelijk zijn de percentages 60 tot 70 procent, 50 tot 60 procent en 68 procent).Er zijn soms meerdere manieren mogelijk om pijn te behandelen. Bijvoorbeeld het aanpakken van de oorzaak, aanpassingen in dagelijkse activiteiten, rust, psychologische interventies zoals ontspanningstherapie  en medicijnen.
  • Vermoeidheid: Vermoeidheid is in de palliatieve fase een van de meest voorkomende klachten.
  • Klachten betreffende de spijsvertering: Bij kanker treden er in de palliatieve fase veel maagdarmklachten op, zoals misselijkheid, braken, ileus (darmafsluiting), ascites (ophoping vocht in de buikholte), voortdurende hik, droge mond (xerostomie) en ontsteking van het mondslijmvlies (stomatitis).
  • Delier: Een delier komt met name bij terminale patiënten heel vaak voor.
  • Kortademigheid (dyspneu): Het gevoel dat de ademhaling tekortschiet is beangstigend; er kan gedacht worden dat men stikt.. Door angst en depressie wordt dyspnoe verergerd. Bij 30 tot 60 procent van alle mensen met kanker in de eindfase komt dyspnoe voor. Bij de behandeling wordt zo mogelijk de oorzaak behandeld. Een infectie of een longembolie bijvoorbeeld kan worden behandeld. Ook een tumor kan soms aangepakt worden. Wanneer het geen zin heeft de oorzaak te behandelen kan er zuurstof en/of medicatie worden ingezet (opioïden, corticosteroïden en rustgevers). Ook niet medicamenteuze behandelingen kunnen helpen. Voorbeelden hiervan zijn ontspannings- en ademhalingsoefeningen, houdingsadvies, psychologische hulp en optimalisatie van de omgeving.
  • Klachten aan het urinestelsel: Bij ongeveer een kwart van de mensen met kanker in de eindfase is er sprake van problemen met het urinestelsel. Tumoren kunnen aanleiding geven tot tal van problemen. Ze kunnen drukken op omliggend weefsel en pijn veroorzaken of het functioneren van het urinestelsel verstoren. Urine-incontinentie komt bij 38 procent van de thuis overleden mensen met kanker voor.

Tabel: Het optreden van spijsverteringsklachten bij kanker in de palliatieve fase

Symptoom

Voorkomen (%)

gebrek aan eetlust

64

meer dan 10 procent gewichtsverlies

60

droge mond

55

obstipatie

51

snelle verzadiging

50

misselijkheid

36

braken

23

moeilijk kunnen slikken (dysfagie)

18

Spijsverteringsklachten: Ascites

In de palliatieve fase is kanker de meest voorkomende oorzaak van ophoping van vocht in de buikholte. Er wordt dan gesproken van maligne (kwaadaardige) ascites. Gemiddeld leven mensen nog 20 weken nadat maligne ascites wordt vastgesteld. Van alle kankerpatiënten krijgen 15 tot 50 procent ascites. De meest voorkomende klachten zijn het dikker worden van de buik, vochtophoping in de enkels, gebrek aan eetlust en een vol gevoel. Wanneer de onderliggende oorzaak niet kan worden aangepakt, wordt geprobeerd de klachten te verlichten met het regelmatig afvoeren van het vocht. Soms worden er diuretica (plastabletten) voorgeschreven. Leef.nl verkoopt verschillende soorten medische voeding dat misschien kan helpen.

Spijsverteringsklachten: Ileus

Een darmafsluiting komt bij 3 procent van alle kankerpatiënten voor. Een zogenaamd ileus kan zowel in de dunne als in de dikke darm optreden. De oorzaak is meestal kanker, maar ook aan goedaardige oorzaken zoals obstipatie moet gedacht worden. Door een ileus kan voedsel het lichaam niet als ontlasting verlaten. Hierdoor kunnen ernstige klachten en een levensgevaarlijke situatie (darmperforatie) ontstaan. De meest voorkomende klachten bij een ileus zijn misselijkheid, braken en buikpijn. Fecaal braken (het uitbraken van stinkende darmsappen) kan optreden. De behandeling van een ileus bestaat in eerste instantie uit het toedienen van laxerende klysma’s. Maar wanneer de kanker vergevorderd is, zullen de klysma’s meestal niet baten. Dan zal beoordeeld moeten worden of chirurgie, chemo of het plaatsen van een buisje in de darm nog mogelijk en wenselijk is. Als besloten wordt dit niet te doen, worden de symptomen zoals de misselijkheid en de pijn met medicijnen bestreden om de patiënt zo comfortabel mogelijk te maken.

Spijsverteringsklachten: Tips bij misselijkheid

  • Frisse lucht.
  • Meerdere kleine maaltijden op een dag.
  • Eventueel koude maaltijden als de geur misselijk maakt.
  • Voldoende vocht.
  • IJsklontjes om op te sabbelen.
  • Rechtop zittende houding tot ten minste drie kwartier na een maaltijd.
  • Goede mondverzorging.
  • Ontspanning (bijvoorbeeld oefeningen, muziek, massage).